Inleiding
In dit hoofdstuk staan de financiële ontwikkelingen voor de komende periode. Het gaat om ontwikkelingen die mogelijk een forse impact op de gemeentelijke financiën hebben.
Middelen van het Rijk - Gemeentefonds
Gemeenten zijn in het algemeen financieel erg afhankelijk van de inkomsten van het Rijk. Het grootste deel van onze inkomsten komt uit het gemeentefonds. Al enige tijd zijn er op rijksniveau gesprekken over de Herziening van de verdeling van het gemeentefonds per 1 januari 2027. De gesprekken gaan over de aanpassingen van maatstaven en een ander verdeel model voor het sociaal domein. Op dit moment zijn de gevolgen voor ons nog niet te bepalen. Indien mogelijk worden de gevolgen van deze herziening in de meicirculaire 2026 verwerkt.
Uitkomsten Voorjaarsnota 2026 van het Rijk
Zoals gebruikelijk stelt het ministerie van Financiën de Voorjaarsnota op. De Voorjaarsnota 2026 geeft naast informatie over de rijksbegroting ook informatie over zaken die de gemeenten raken.
In de Voorjaarsnota is opgenomen dat het noodzakelijk is dat de ambities van het rijk en middelen die beschikbaar worden gesteld met elkaar in balans moeten komen. Een aantal voornemens in de Voorjaarsnota dreigt die balans echter te verstoren. Voorbeelden zijn:
Huishoudelijke hulp in de WMO
Er is een voornemen van het huidige kabinet om huishoudelijke hulp als maatwerkvoorziening binnen de WMO per 1 januari 2029 te schrappen. Vanaf dat moment stopt het rijk ook 1 miljard euro minder in het gemeentefonds. Voor de mensen die niet zelf hulp kunnen regelen, blijft de gemeente daarin voorzien, waarbij het rijk aangeeft dat de beoogde besparing van 1 miljard euro taakstellend is.
Jeugdhulp
De financiering van de jeugdzorg is structureel ontoereikend. Voor de jaren 2025–2027 zijn tussen Rijk en gemeenten afspraken gemaakt die zorgen voor tijdelijke financiële verlichting van de jeugdhulp. Voor de structurele financiering vanaf 2028 bestaat echter nog geen duidelijkheid. De deskundigencommissie onder leiding van Van Ark brengt begin 2027 een zwaarwegend advies uit over de financiële houdbaarheid van het jeugdstelsel, dat richtinggevend zal zijn voor vervolgbesluitvorming. Gemeenten blijven aandringen op structureel toereikende financiering vanuit het Rijk.
Prijsstijgingen
Recente geopolitieke spanningen zorgen voor veel onzekerheid en zijn in toenemende mate een bedreiging voor onze economie. Prijsstijgingen zijn het gevolg. Te noemen zijn de energiekosten, de brandstofkosten, bouwkosten en lonen.
Uit onze financiële kaders blijkt dat we slechts een beperkte indexering toepassen voor inflatie. In hoofdzaak worden de lasten van bedrijfsvoering (2%) en de gemeenschappelijke regelingen wel geïndexeerd. Dit betekent dat bijvoorbeeld niet de lasten van het sociaal domein worden geïndexeerd. Ongeveer de helft van de totale gemeentelijke begroting wordt niet geïndexeerd.
In voorgaande begrotingen is besloten om een zogenaamde stelpost indexering te vormen. Deze stelpost is bedoeld om extreme prijsstijgingen op te vangen. De voordelen uit het Gemeentefonds worden, in navolgingen van de besluitvorming in voorgaande begrotingen, aan deze stelpost toegevoegd.